Trên cơ sở các nghiên cứu về giảm tải nhận thức, thiên lệch tự động hóa, tư duy phản biện trong tương tác với AI tạo sinh, kết hợp với các khung năng lực số, năng lực AI và bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam, bài viết sử dụng cách tiếp cận phân tích lý luận - chính sách để xem xét sự phân công hoạt động nhận thức giữa con người và AI. “Ủy quyền tư duy” được sử dụng như một khái niệm diễn giải để nhận diện cấu hình trong đó người sử dụng giao cho AI phần đáng kể các hoạt động phân tích, cấu trúc lập luận hoặc đề xuất phán đoán, đồng thời giảm sự tham gia chủ động vào kiểm chứng, tái lập luận và hình thành kết luận. Bài viết đề xuất ba cấu hình quan hệ người - AI, cụ thể hóa tự chủ nhận thức qua bốn thành tố và phân tích các thách thức đối với công dân số trong học tập, lao động tri thức, tiếp nhận thông tin và các quyết định có hệ quả xã hội. Trên cơ sở đó, bài viết nêu một số hàm ý đối với giáo dục năng lực số, tổ chức sự phân công người - AI và trách nhiệm giải trình. Các khái niệm và quan hệ được đề xuất là khung phân tích lý luận - chính sách, cần tiếp tục được kiểm nghiệm trong những bối cảnh công dân số khác nhau.
Báo chí truyền thông
AI tạo sinh và nguy cơ “ủy quyền tư duy”: thách thức đối với năng lực tự chủ nhận thức của công dân số trong xã hội số
Generative AI and the risk of “cognitive delegation”: Challenges to the cognitive autonomy of digital citizens in a digital society
Tóm tắt
Tác giả
Nguyễn Đức Hạnh
Liên hệ chínhCơ quan công tácHọc viện Báo chí và Tuyên truyềnQuốc giaViet NamEmailnguyen.duc.hanh.llcttt.demo@gmail.com
