Nghiên cứu hiệu quả truyền thông là yêu cầu tất yếu nhằm xác định mức độ đạt được mục tiêu truyền thông và làm cơ sở điều chỉnh nội dung, phương thức truyền thông. Bằng phương pháp nghiên cứu thứ cấp dựa trên các công bố quốc tế, bài viết hệ thống hóa khái niệm, lý thuyết và mô hình đánh giá hiệu quả truyền thông theo trình tự thời gian, tập trung vào bốn mô hình tiêu biểu: mô hình của Lindenmann (1993); mô hình của Cutlip, Center và Broom (2008); khung đánh giá tích hợp của AMEC (2016) và mô hình của Macnamara (2018), từ đó đề xuất việc vận dụng các mô hình này trong nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy các mô hình cùng vận hành trên trục khái niệm gồm kết quả đầu ra (output), mức độ tiếp nhận của công chúng (outtake) và kết quả cuối cùng là sự thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi (outcome).
Báo chí truyền thông
Truyền hình đổi mới sáng tạo để phát triển trong kỷ nguyên số
Trong kỷ nguyên số, các phương tiện truyền thông đang chứng kiến một sự thay đổi căn bản cả về cách sản xuất lẫn cách tiếp nhận thông tin. Nếu như truyền hình từng là “vua” của các loại hình báo chí, nắm giữ lợi thế áp đảo trong suốt thế kỷ XX thì bước sang thế kỷ XXI, vai trò đó đang bị thử thách mạnh mẽ bởi sự phát triển của Internet, mạng xã hội, nền tảng video trực tuyến, cùng với đó là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo (VR/AR). Khán giả - vốn quen với việc ngồi trước màn hình tivi vào một khung giờ cố định - nay có thể dễ dàng tiếp cận thông tin và giải trí chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh, ở bất kỳ đâu, bấy kỳ lúc nào nếu ở đó có mạng wifi. Điều này tạo áp lực cạnh tranh chưa từng có đối với truyền hình truyền thống. Không ít chuyên gia từng dự báo “truyền hình sẽ chết” khi YouTube, Netflix, TikTok hay Facebook trở thành lựa chọn hàng đầu của công chúng trẻ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy truyền hình không biến mất, mà đang đứng trước một bước ngoặt: đổi mới sáng tạo. Chỉ bằng cách đổi mới một cách sáng tạo, truyền hình mới có thể thích ứng với bối cảnh số, duy trì vai trò định hướng dư luận, đồng thời khẳng định vị trí là kênh thông tin, giải trí quan trọng trong đời sống hiện đại
AI tạo sinh và nguy cơ “ủy quyền tư duy”: thách thức đối với năng lực tự chủ nhận thức của công dân số trong xã hội số
Trên cơ sở các nghiên cứu về giảm tải nhận thức, thiên lệch tự động hóa, tư duy phản biện trong tương tác với AI tạo sinh, kết hợp với các khung năng lực số, năng lực AI và bối cảnh chuyển đổi số tại Việt Nam, bài viết sử dụng cách tiếp cận phân tích lý luận - chính sách để xem xét sự phân công hoạt động nhận thức giữa con người và AI. “Ủy quyền tư duy” được sử dụng như một khái niệm diễn giải để nhận diện cấu hình trong đó người sử dụng giao cho AI phần đáng kể các hoạt động phân tích, cấu trúc lập luận hoặc đề xuất phán đoán, đồng thời giảm sự tham gia chủ động vào kiểm chứng, tái lập luận và hình thành kết luận. Bài viết đề xuất ba cấu hình quan hệ người - AI, cụ thể hóa tự chủ nhận thức qua bốn thành tố và phân tích các thách thức đối với công dân số trong học tập, lao động tri thức, tiếp nhận thông tin và các quyết định có hệ quả xã hội. Trên cơ sở đó, bài viết nêu một số hàm ý đối với giáo dục năng lực số, tổ chức sự phân công người - AI và trách nhiệm giải trình. Các khái niệm và quan hệ được đề xuất là khung phân tích lý luận - chính sách, cần tiếp tục được kiểm nghiệm trong những bối cảnh công dân số khác nhau.
Tác động của trí tuệ nhân tạo đến đào tạo kỹ năng sản xuất chương trình truyền hình tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Bài viết tiếp cận từ lý luận báo chí - truyền thông, các khuyến nghị của UNESCO và dữ liệu thực chứng từ Chương trình đào tạo trình độ đại học ngành Báo chí, chuyên ngành Báo truyền hình (áp dụng từ khóa tuyển sinh năm 2026) của Học viện Báo chí và Tuyên truyền để phân tích tác động của trí tuệ nhân tạo đến các khâu: tiền kỳ, tác nghiệp sản xuất, hậu kỳ, kiểm chứng tư liệu và kiểm tra - đánh giá. Kết quả phân tích đối sánh giữa chương trình đào tạo năm 2024 và năm 2026 cho thấy cơ sở đào tạo đã bước đầu thể chế hóa năng lực số và trí tuệ nhân tạo vào chuẩn đầu ra (PLO3, PLO9, PLO11, PLO12) và bổ sung các học phần mới như Báo chí - truyền thông dữ liệu, Tin học ứng dụng. Tuy nhiên, thực tiễn đào tạo vẫn đối diện với những hạn chế về sự tích hợp chưa đồng đều trong hệ thống học phần cốt lõi, phương pháp đánh giá quá trình và quy chuẩn đạo đức liêm chính học thuật đối với sản phẩm tạo sinh. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện chuẩn chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy, thiết lập cơ chế đánh giá quá trình và nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên trong bối cảnh chuyển đổi số
Chuẩn hoá công tác biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông
Việc chuẩn hoá công tác biên tập gắn với ứng dụng công nghệ số trở thành xu thế tất yếu. Các nền tảng quản lý tạp chí điện tử, hệ thống phản biện trực tuyến, phần mềm kiểm soát đạo văn, công cụ quản lý trích dẫn… không chỉ giúp nâng cao hiệu quả vận hành mà còn góp phần bảo đảm các nguyên tắc về tính minh bạch, truy xuất, chuẩn mực học thuật và đạo đức xuất bản – những yêu cầu bắt buộc để tạp chí tiệm cận chuẩn quốc tế. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ biên tập viên, phản biện. Họ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn am hiểu sâu các chuẩn mực bài nghiên cứu quốc tế, chuẩn mực biên tập quốc tế, có năng lực làm việc trong môi trường số và vận hành các quy trình biên tập hiện đại.
